بررسی نظام‌مند تکنیک‌های اصلاح رفتار در مدیریت مشکلات رفتاری دانش‌آموزان با کم‌توانی ذهنی: رویکردهای سنتی و نوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی کارشناسی ارشد روان شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز ، ایران.

چکیده

هدف این پژوهش مروری بر کاربرد تکنیک‌های اصلاح رفتار در مدیریت و کاهش نشانه‌های اختلال‌های رفتاری شایع در دانش‌آموزان با کم‌توانی ذهنی بود. پژوهش با روش مرور نظام‌مند انجام شد. برای این منظور با کلیدواژه‌های «اصلاح رفتار»، «اختلال‌های رفتاری»، «دانش‌آموزان با نیازهای ویژه»، «کم‌توانی ذهنی»، «رفتاردرمانی» و «مداخلات رفتاری» به زبان‌های فارسی و انگلیسی، در پایگاه‌های اطلاعاتی Science Direct، Google Scholar و پایگاه‌های داخلی مانند SID، نورمگز و سیویلیکا مقاله‌ها و منابع علمی مرتبط جستجو و گردآوری شدند. تعداد کل پژوهش‌های یافته‌شده ۲۴۵۰ مورد بود که پس از بررسی عنوان و چکیده، تعداد ۴۸۰ مقاله وارد مرحله غربال‌گری اولیه شدند. به دلیل تکراری بودن یا عدم ارتباط مستقیم با هدف پژوهش، ۳۵۰ مقاله حذف گردید. در نهایت، تعداد ۱۳۰ مقاله به‌صورت متن کامل بررسی شد و پس از حذف 97 مقاله فاقد اطلاعات کافی، 33 پژوهش در این مرور نظام‌مند مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج این مطالعه مروری نشان داد که استفاده از تکنیک‌های اصلاح رفتار مانند تقویت مثبت، خاموشی، قرارداد رفتاری، اقتصاد ژتونی و تحلیل رفتار کاربردی در بهبود رفتارهای ناسازگار و افزایش رفتارهای مطلوب در دانش‌آموزان با کم‌توانی ذهنی اثربخش بوده‌ است. بر اساس یافته‌های موجود، بهره‌گیری از مداخلات رفتاری هدفمند می‌تواند به عنوان رویکردی مؤثر در آموزش و توان‌بخشی این گروه از دانش‌آموزان به روان‌شناسان، مشاوران و معلمان آموزش‌ویژه توصیه شود.