اثربخشی برنامه‌ی آموزشی مبتنی بر روش پکس و مداخلات رفتاری بر رفتارهای پرخطر دانش آموزان مبتلا به اختلال طیف اتیسم

اختلال طیف اتیسم یکی از چالش ‌برانگیزترین اختلالات رشدی-عصبی است که با الگوهای پایدار نارسایی در ارتباط اجتماعی و رفتارهای محدود و تکراری شناخته می‌شود. بروز رفتارهای پرخطر در برخی از کودکان مبتلا به این اختلال، پیامدهای منفی عمیقی بر سازگاری فردی، روابط خانوادگی و عملکرد آموزشی برجای می‌گذارد. این مطالعه با هدف ارزیابی کارایی یک برنامه آموزشی–توانبخشی ترکیبی مبتنی بر نظام ارتباطی تبادل تصویر (پکس) همراه با اصول مداخلات رفتاری در کاهش رفتارهای پرخطر دانش‌آموزان مبتلا به اختلال طیف اتیسم اجرا شد. پژوهش از نوع ‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و پیگیری و با حضور گروه گواه بود. از میان دانش‌آموزان (12- 8 سال) دارای تشخیص قطعی اتیسم در شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳، تعداد 30 نفر به‌صورت دردسترس انتخاب و به شکل تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه گمارده شدند. گروه آزمایش طی دو ماه، در ۴۰ جلسه آموزش ساختاریافته مبتنی بر اصول پکس و راهبردهای تحلیل رفتار کاربردی شرکت کرد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه مهارت‌های اجتماعی گرشام و الیوت (عامل مشکلات رفتاری) گردآوری و با تحلیل واریانس اندازه‌گیری مکرر تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد برنامه آموزشی–توانبخشی ارائه‌شده در مرحله پس‌آزمون موجب کاهش معنادار رفتارهای پرخطر شد؛ بااین‌حال بخش‌هایی از این بهبود در مرحله پیگیری تضعیف گردید. نتایج ضمن تأکید بر اثرگذاری کوتاه‌مدت مداخله، بیانگر ضرورت تداوم آموزش و ارائه خدمات تقویتی به‌منظور تثبیت رفتارهای مطلوب است. بر پایه نتایج، پیشنهاد می‌شود مدارس استثنایی از ترکیب رویکردهای ارتباطی تصویری با مداخلات رفتاری برای مدیریت مؤثر رفتارهای پرخطر استفاده کنند.